Deprecated: Function split() is deprecated in /home/pbrf218564/domains/newkindofpolicy.nl/public_html/config.inc.php on line 20
New Kind of Policy - Adviseur voor functionele beleidsprocessen in de 21e eeuw

Hoe onze zalm, de steur in de Donau weer wegwijs maakt.

Tussen 2000 en 2003 vervulde ir. Lily Jacobs, als Gelders afgevaardigde naar het Congres voor Lokale en Regionale Autoriteiten in Europa (CLRAE), een rapporteurschap over de aanpak van de Donau. De rivier die stroomt van het Zwarte Woud tot aan de Zwarte Zee en daarbij 10 landen doorkruist. Het CLRAE, dat zetelt in Straatsburg, is een officieel adviesorgaan voor de Raad van Europa. De Raad van Europa hecht groot belang aan democratie op lokaal en regionaal niveau. Vrijheid is immers net zo goed een kwestie van goed nabuurschap als van nationaal belang ! Effectief lokaal en regionaal bestuur wordt bovendien voor de Raad van Europa steeds belangrijker, nu de Oost Europese landen steeds beter zichtbaar zijn. Daarom moedigt de Raad aan, dat ervaringen om burgers te betrekken bij beleid worden uitgewisseld en stimuleert ze grensoverschrijdende samenwerking ter bevordering van vrede, tolerantie en duurzame ontwikkeling.
Tegen deze achtergrond heeft de Commissie Duurzame Ontwikkeling van het CLRAE twee rapporten met betrekking tot de rol van lokale en regionale overheden bij het management in de (in)stroomgebieden van grensoverschrijdende rivieren behandeld. Problemen met de Donau staan daarin centraal. De Rijn is benut als referentiekader voor "best practices".

Tijdens het rapporteurschap is een nauwe samenwerking met de regio Teleorman in Roemenie ontstaan. In dit artikel schetst Lily Jacobs de door Gelderland gevolgde werkwijze, de meerwaarde van de interregionale samenwerking en de tot nu toe bereikte resultaten.

Schets van Mondiale drinkwater problematiek.

Iets meer dan 70% van het aardoppervlak bestaat uit water. Daarvan is 97,5 % te zout voor menselijk consumptie. In de poolkappen, gletschers en in de wolken is ook een behoorlijke hoeveelheid water opgeslagen. Er blijft zo'n 0,014% zoet water voor de wereldbevolking over. Water is een zeer kostbare grondstof. Deskundigen voorspellen ook
dat water, voor 20202, olie zal vervangen als belangrijkste oorzaak van strategische spanning.
De VN riep samen met Unesco 2003 uit tot het jaar van het drinkwater. In Kyoto werd daarom tijdens het 3e Wereld Water Forum, net als tijdens het 2e WWF in Den Haag, dit toenemende tekort aan drinkwater geagendeerd.
Deskundigen becijferen dat het op peil brengen van het waterbeheer, wereldwijd zo'n honderd miljard dollar per jaar geïnvesteerd moet worden. Hoe dat te bekostigen en door wie weten we niet. Verhitte discussies tijdens het Waterforum in Kyoto ten spijt, blijft erkenning van het mensenrecht op veilig drinkwater uit.

Veel organisaties voelen zich nauw betrokken bij de toegankelijkheid en kwaliteit van drinkwater.
Een van die organisaties is Green Cross International (GCI) door Gorbatsjov, ex-president van de Sovjet Unie in 1993 opgericht. GCI bood tijdens het 2e WWF in den Haag aan een onderdeel van de uitwerking van de Wereld Water Visie voor de 21 e eeuw te coördineren. Zo ontstond het mondiale project "Nationale Soevereiniteit en Grensoverschrijdende Waterlopen". Inmiddels wordt in dit project ook met UNESCO samengewerkt.

Ook Europa werkt aan verbetering van de (drink)waterkwaliteit.

De Raad van Europa, is vooral bekend om haar activiteiten op het gebied van de mensenrechten en de ontwikkeling van de rechtsstaat. Maar de Raad richt zich op alle belangrijke vraagstukken in de Europese samenleving. Omdat haar financiële armslag beperkt is zoekt de Raad ook aansluiting bij actuele ontwikkelingen. En zo komt het dat de Raad van Europa, in 2000, aan het CLRAE verzoekt een advies uit te brengen over het watermanagement rond de Donau. Zowel de Donau als de Rijn maken deel uit van het mondiale GCI project "Nationale Soevereiniteit en Grensoverschrijdende Waterlopen", waarin het watermanagement van een 30 tal grote rivieren over de gehele wereld wordt beschreven. Bovendien is de verwachting dat samenwerking bij watermanagement ook het democratiseringsproces in Oost Europa kan bevorderen, een belangrijk bijkomend argument voor het verzoek om advies.

Nu heeft Nederland een goede reputatie als watermanager en we kennen de Rijn. Daarom

vroeg het CLRAE mij -Gelders afgevaardigde- te rapporteren over een onderzoek gericht op de invoering van watermanagement en waterbeheer in het Donau-bekken. Ik reageerde positief in de wetenschap dat Gelderland veel ervaring heeft met internationale watermanagement rond de Rijn. We weten inmiddels dat "De zalm moet terug in de Rijn" als internationale doelstelling uitstekend heeft gewerkt.
In 2001 stelde het Gelderse college van GS een bedrag van ' 45.000 voor een GCI studie naar de Donau ter beschikking onder de aanbeveling de Rijn als referentiekader te zien. Dit betekende een stevige impuls voor het advies dat over Watermanagement rond de Donau.
Waterschap Rivierenland leverde expertise over watermanagement en beheer bij de Rijn.

Een strategische aanpak is noodzakelijk.

De Donau is 2.900 km lang en stroomt door een reeks van Europese landen, die door historische ontwikkelingen onderling zeer verschillen. Zowel de bestuurlijke organisatie, de welvaart en als ook de gezondheid en zelfredzaamheid van de burgers lopen zeer uiteen.

In mei 2001 verdedig ik in het CLRAE een onderzoeksvoorstel voor de Donau dat uit twee fasen bestaat. De eerste richt zich op inventarisatie en analyse van de formele bestuurlijke structuren van landen en regio's rond de Donau. Goede samenwerking vereist inzicht in de bestuurlijke organisatie van de partners. De tweede fase behandelt de taak en de plaats van regionale overheden bij privatiseringsvoornemens, preventie bij milieuvervuiling en implementatie van water- managementmaatregelen in zich ontwikkelende democratieën.

In november 2001 stelt het CLRAE mij voor aan Liviu Dragnea, president van de Donau-regio Teleorman in Roemenie, met de intentie hem als co- rapporteur bij het project te betrekken.
Een zeer effectief en strategisch voorstel dat recht doet aan de intentie van de Raad van Europa om uitwisseling van ervaring en ook grensoverschrijdende samenwerking te bevorderen.


Kennismaking met Teleorman

Liviu Dragnea maakt tijdens die vergadering kennis met Straatsburg, waar hij het samenwerkingverband van alle regio's in zijn land vertegenwoordigt. Hij nodigt mij nadrukkelijk uit om een bezoek te brengen aan zijn regio in de Donau-delta. Ook ik ben ervan overtuigd dat inventarisatie ter plekke erg belangrijk is voor de kwaliteit van het eind advies. In februari 2002 reist daarom een kleine Gelderse delegatie naar Teleorman in Roemenie, voor een werkconferentie aan de Donau. Gewapend met een drietal inleidingen.
Over het belang van interregionale samenwerking, de waterschapsorganisatie als oudste democratische bestuur en de kaderrichtlijn Water plus onze ervaring met internationale samenwerking rond de Rijn. Dan is er ook (concept)analyse van GCI voor de Donau beschikbaar Ter voorbereiding op de volgende vergadering van het CLRAE in Straatsburg moet hierover een rapportage worden opgesteld

We buitengewoon hartelijk, in het bijzijn van veel pers en het voltallig regio bestuur ontvangen. Naar later blijkt, is ons bezoek het eerste bestuurlijke contact van de provincie Teleorman met West Europa sinds 1945. Vooral de pers is goed geïnformeerd en betrokken bij het watermanagement voor de Donau. De ernst van de problematiek wordt in maart 2001 daarna ook beschreven in "National Geografic".

Tijdens deze werkconferentie vallen ons een drietal punten op.
Ten eerste: we hebben te maken met zeer deskundige, betrokken jonge ambtenaren en bestuurders. Zij oriënteren zich via internet en weten wat er om hen heen, maar ook in West Europa, gebeurt. De "5e Europese richtlijn voor Water" is bekend, maar ook het RIZA in Lelystad. Wij laten twee van de drie inleidingen in onze tas en luisteren vooral naar wat zij ons te vertellen hebben. Al snel blijkt dat hier, niet zozeer de waterkwantiteit, maar de waterkwaliteit centraal staat. De Bulgaarse landsgrens bestaat uit steile rotswanden en de Roemeense kant kan voldoende water bergen. De kwaliteit het water voor mens en natuur, voor irrigatie in de landbouw en voor de visserij is van groter belang.
Ten tweede: de informatie, verzameld over actieve bestuurlijke structuren verschilt behoorlijk van de wijze waarop het daadwerkelijk functioneert. Helaas staat ook de (concept)analyse van GCI te ver van de dagelijkse praktijk. Er zijn weliswaar allerlei commissies en samenwerkingsverbanden op (inter)nationaal niveau geïnstitutionaliseerd. Maar op lokaal en regionaal niveau ervaart men deze niet. Bovendien blijkt contact heel moeilijk te leggen. Voor ons is dat uit (Rijn)ervaring herkenbaar. Om de kloof tussen structuur en praktijk te dichten willen de rapporteurs, in navolging van wat er bij de Rijn gebeurde, een stimulerende Europese Donau Conferentie te organiseren. De rol van lokale en regionale overheden bij het management in rivierbeddingen moet daar centraal staan. Uiteraard ziet onze gastheer deze conferentie graag plaatsvinden in Turnu Magurele. (Teleorman, Roemenie). In navolging van "De zalm terug in de Rijn" wordt het internationale doel nu " De steur terug in de Donau".
Ten derde: er is een enorme behoefte aan informatie over het functioneren van lokaal en regionaal bestuur in Nederland en Duitsland. Wij besluiten een jonge, deskundige, engels sprekende ambtenaar een stageperiode van een maand aan te bieden bij de provincie Gelderland. Voor uitwisseling van ambtenaren heeft Gelderland een begrotingpostje binnen het Europese beleid. Het College van GS gaat akkoord met aanwending van deze middelen, omdat het een CLRAE activiteit betreft en omdat Roemenie de status van pré-toetredingsland heeft.

In maart 2002 brengen de rapporteurs verslag uit van hun zienswijze en aanbevelingen bij het concept GCI Rapport aan de Commissie Duurzame Ontwikkeling. Ze pleiten voor een CLRAE Donauconferentie in Turnu Magurele, voorjaar 2003, het jaar voor het Drinkwater. De commissie steunt het idee en men maakt daarvoor personele en budgettaire ruimte.

Voorbereiding voor de conferentie

Juni 2002 vergadert het CLRAE plenair. De Roemeense stagiaire in spe, Aida Catana, is ook aanwezig. Na afloop reist ze met ons mee naar Gelderland. Aida Catana maakt kennis met de algemene werkwijze in de sector water en met de wijze waarop de samenwerking voor watermanagement met Duitsland verloopt. Ook raakt zij bekend met de organisatie en werkwijze van het lokale bestuur en maakt kennis met werkwijze van de Nederlandse regio's in Europa. Zij brengt een bezoek aan het Huis der Nederlandse Provincies in Brussel. Haar stageperiode wordt tegelijkertijd benut om contacten te leggen voor de Donau-conferentie in Turnu Magurele. Het is haar eerste reis buiten Roemenie en de cultuurshock blijkt best groot te zijn. Niet alleen ons verkeer, ons zelfbewustzijn en onze welvaart maar ook de wijze waarop wij werken, vergaderen, afspraken maken, uitvoeren enz. is volstrekt anders dan ze gewend is. Voor ons is het effect dat een kaart van Roemenie aan de wand bij het RIZA op haar heeft, een eye-opener. Ze krijgt het gevoel, dat ze in Teleorman niet helemaal aan hun lot overgelaten worden, maar 1000den km verderop denken mensen ook na haar land. Het maakte veel positieve energie los. Talloze gesprekken zijn er over de ervaren verschillen gevoerd, maar ook over de waargenomen overeenkomsten. Omdat Aida Catana, in overleg, gehuisvest werd in de gezinnen van de leden van de Gelderse delegatie, was er daarvoor ruimschoots de tijd. Zo bracht de Roemeense/Gelderse stage ook voor ons veel stof ter overdenking.
Leven in Oost Europa is volstrekt anders dan in het West-Europa. (De Global Village ontwikkelt zich echter zeer snel.)

Tijdens de stage is er ook contact gezocht met het programma Partners voor Water. (Nederlands resultaat uit het 2e WWF in Den Haag). Onder leiding van Kroonprins Willem Alexander stond in Den Haag immers centraal "van Visie naar Actie". Voor de organisatie van de Donauconferentie doen we, in aanvulling op de ondersteuning vanuit Straatsburg een beroep op het fonds dat door Partners voor Water is ingesteld. We krijgen de gevraagde bijdrage van
' 46.600. Verder zijn we opnieuw verzekerd van een constructieve opstelling van het Waterschap Rivierenland en van het RIZA. Ook het ministerie van Buitenlanse Zaken en de Nederlandse ambassadeur in Roemenie ondersteunen het initiatief voor de conferentie.

De werkwijze van de Nederlandse regionale overheden in Brussel zijn in Teleorman zo goed geland, dat zij er inmiddels sinds augustus september een eigen lobbybureau, hebben dat wordt bemenst met 1 fte. In de regio Teleorman is een afdeling Europese Zaken opgericht en telkens wanneer de nieuwe toetredende landen zich presenteren in Brussel of in Straatsburg, zien we Liviu Dragnea, president van Teleorman, optreden namens de regio's in Roemenie. Een zeer arme, agrarische, vergeten regio in Roemenie, die een actieve en open wijze van werken nastreeft, kruipt vol zelfvertrouwen uit haar cocon. Voor verdere internationale samenwerking is het zeer motiverend, in vrij korte tijd deze omslag te zien ontstaan.

De conferentie en de resultaten ervan

Op 10 april 2003 melden zich 120 vertegenwoordigers uit 20 verschillende lidstaten, aangesloten bij de Raad van Europa. Voor het relatief kleine Turnu Magurele is dat een ware invasie. Ter begeleiden de congresgangers, en voor de organisatie heeft men engels sprekende studenten uit de regio geselecteerd. De congresgangers hebben veel waardering voor de aanwezigheid van jongeren en de studenten zijn enthousiast en betrokken bij Europa. Mede door de grote deskundigheid zowel inleiders als congresgangers, worden belangrijke initiatieven op verschillende bestuurlijke niveaus uitgediept. Er gebeurt meer dan men weet, zo blijkt, maar door de historische context staat ook nog veel in de kinderschoenen. De zorg en de nood bij de bewoners in het Donau-gebied is tegelijkertijd zeer groot. Tijdens de slotsessie van de conferentie wordt een Final Declaration vastgesteld, die 40 aanbevelingen bevat. De rapporteurs verwerken dit ook hun eindadvies "De rol van lokale en regionale overheden bij het management in de rivierbedding van de Donau". Tijdens de plenaire zitting van het CLRAE in juni 2003 is dit advies behandeld en unaniem overgenomen. Zonder volledigheid te willen zijn volgen hier enkele aanbevelingen daaruit:

1. Concrete acties in Roemenie Teleorman.

Teleorman zal een centrale rol vervullen bij de ontwikkeling van regionale activiteiten die onder de vlag van de Raad van Europa op het gebied van watermanagement tot stand kunnen komen. Zo zal er een Europees centrum voor lokale en regionale autoriteiten aan de Donau komen. Dit centrum zal als een pilot project fungeren. Het zal een netwerk voor samenwerking met de relevante instituties, organisaties en overheden opbouwen. Bovendien zal dit centrum projecten initiëren en monitoren. De wens dit centrum in Turnu Magurele te bouwen is gehonoreerd. (De provincie Gelderland heeft reeds ervaring met het tot stand brengen van een waterexpertisecentrum te Lublin in Polen.) Het realiseren van een wijd vertakt netwerk van watercentra een wensdroom voor Europa moet in vervulling gaan. Samenwerking met de EU is daarvoor noodzakelijk. In 2003, "het jaar voor Drinkwater", zal ook een initiatief "Education for Danube" starten. De eerste aanzet daarvoor zal in Teleorman, dat reeds experimenteert met een Europees Jongeren Parlement, worden georganiseerd.

2. Concrete acties voor het CLRAE voor het Donaubekken.

Er zal een fonds worden opgericht, DANUBIUS genaamd. Dit fonds zal bijdragen in investeringskosten, die gemaakt moeten worden om te kunnen voldoen aan de Europese standaards voor de toegang tot veilig en schoon drinkwater. Voor de toetredende landen, die een grote behoefte hebben aan financiële ondersteuning op velerlei terrein, moet dit fonds geoormerkt geld beheren als steun in de rug bij het realiseren van projecten voor schoon en veilig drinkwater.

3. Concrete acties voor het CLRAE voor Europa.

Met het doel communicatie en samenwerking meer effectief te laten verlopen zal er een Europees netwerk worden opgericht. Daarin zullen internationale autoriteiten met bevoegdheden op het terrein van watermanagement bijeen worden gebracht. Bovendien zal de rol van lokale en regionale overheden, die grote betrokkenheid hebben bij waterkwaliteit, daarin versterkt worden. Ook zullen er samenwerkingsverbanden en partnerschappen worden bevorderd en informatie worden uitgewisseld.
Samen met de Europese Unie en haar adviesorgaan het "Comité van de regio's" zal er opnieuw een conferentie over watermanagement in de Donau en de Rijn worden georganiseerd. Daarbij worden ook geïnteresseerden uit andere rivierbekkens, zoals bijvoorbeeld de Wolga uitgenodigd. Met deze conferentie ook zal de onderlinge samenwerking van de lokale en regionale overheden rond de Zwarte zee een impuls moeten krijgen.
Met het doel communicatie en samenwerking meer effectief te laten verlopen zal er een Europees netwerk worden opgericht. Daarin zullen internationale autoriteiten met bevoegdheden op het terrein van watermanagement bijeen worden gebracht. Bovendien zal de rol van lokale en regionale overheden, die grote betrokkenheid hebben bij waterkwaliteit, daarin versterkt worden. Ook zullen er samenwerkingsverbanden en partnerschappen worden bevorderd en informatie worden uitgewisseld.
Samen met de Europese Unie en haar adviesorgaan het "Comité van de regio's" zal er opnieuw een conferentie over watermanagement in de Donau en de Rijn worden georganiseerd. Daarbij worden ook geïnteresseerden uit andere rivierbekkens, zoals bijvoorbeeld de Wolga uitgenodigd. Met deze conferentie ook zal de onderlinge samenwerking van de lokale en regionale overheden rond de Zwarte zee een impuls moeten krijgen.

Aan de Raad van Europa wordt in het najaar van 2003 gevraagd, de voorgestelde samenwerking en aanpak te ondersteunen. Aan het CLRAE zal het niet liggen. Water staat daar mede door de succesvolle conferentie in Turnu Magurele terecht hoog op de agenda.


Mw. ir. C.W. Jacobs was tot november 2001 Gedeputeerde van de Provincie Gelderland en als democratisch gekozen afgevaardigde, lid van het CLRAE. Het CLRAE en de provincies Gelderland en Overijssel verzochten haar namens hen ook na november 2001 dit rapporteurschap te volbrengen.
Titel: *
Naam: *
E-mailadres: *
Uw reactie:
Anti-Spam protectie
Type deze code over a.u.b.:
*